چهارشنبه 29 ارديبهشت 1389 - 0 : 8

نویسنده : حسین قطنی باف

کد خبر : 2964

938 بازدید

  گزارشی از حسین قطنی باف
ارمغان ارغوانی کاشان در دل اروپا

... سالیان زیادی از پرورش و تولید گل محمدی در کازانلک می گذرد و گفته می شود دانش پرورش و تولید گل محمدی از کاشان به اینجا منتقل شده است .

گل محمدي Rosa damascena  گرچه بومي ايران است اما امروز در تمام نقاط دنیا به ویژه در کشورهای حوزه بالکان از جمله بلغارستان و همچنین ترکیه ، فرانسه و مراکش پرورش داده می شود .
مورخان می گویند اروپاییان تا اوایل قرن 12 میلادی گل سرخ را نمی شناختند و این گل از کشورهای آسیایی به اروپا منتقل شد .
در میان کشورهای اروپایی ، بلغارستان یکی از بزرگترین تولید کنندگان گل رز و از مراكز عمده تولید اسانس و عطر گل رز به شمار می آید و بلغاری ها آن را مایه غرور و افتخار ملی کشور خود می دانند .
کشور بلغارستان در جنوب شرقی اروپا و شبه جزیره بالکان قرار دارد .
این کشور از جنوب با ترکیه و یونان ، از شمال با رومانی و از غرب با صربستان و مقدونیه هم مرز است .
پایتخت بلغارستان هم شهر صوفیا است .
بلغارستان با حدود 111 هزار کیلومتر مربع مساحت ، صد و دومین کشور جهان است .
در سال 2007 جمعیت این کشور 7 میلیون و 645 هزار نفر برآورد شده است .
زبان رسمی مردم این کشور بلغاری است ولی ترکی ، یونانی و ارمنی از دیگر زبان های رایج مردم بلغارستان به شمار می رود .   85 درصد مردم این کشور مسیحی اند که 81 درصد آنان پیرو مذهب ارتدوکس هستند .
12 درصد مردم بلغارستان هم مسلمانند که 80 هزارنفر از آنان پیرو مذهب تشیع هستند .
آب و هوای این کشور قاره ای است و تابستان های گرم و زمستان های سردی دارد .
آب و هوا و خاک منطقه مرکزی بلغارستان شرایط بسیار مساعدی را برای پرورش گل سرخ و فرآوری آن پدید آورده است .
در بلغارستان عطر گل سرخ را "طلای مایع" می گویند چون بسیار گران و ارزشمند است . در توصیف ارزش این طلای مایع همین بس که یک کیلوگرم عطر گل رز را از 3 هزار کیلوگرم یا بیش از یک هزار و 300 شکوفه گل سرخ تهیه می کنند .
 گلستان های این کشور در دره ای معروف به گل سرخ واقع در 200 كيلومتري شرق صوفيا و 48 کیلومتری غرب کازانلک قرار دارد .
گرچه به اعتقاد نگارنده در حروف ابتدایی نام هایkashan  و kazanlak   راز و رمزی نهفته اما گویا کازانلک در زبان بلغاری به معنی رز معطر است .
کازانلک یکی از شهرهای مرکزی و گردشگری بلغارستان است و در استان استارازگورای این کشور قرار دارد .
گلکاران این شهر ، جمهوری بلغارستان را به قطب تولید اسانس و عطر گل رز تبدیل کرده اند  .   
گلستان های رز Rosa damascena در دره ای معروف به گل سرخ واقع در 200 كيلومتري شرق صوفيا و 48 کیلومتری غرب کازانلک قرار دارد .
اين دره حدود 160 كيلومتر طول و از 3 تا 30 كيلومتر عرض دارد و شامل 10 منطقه است كه مهمترين آنها كازانلك ـ كارلوو ـ برزوفو - شيرپام ـ نوازاگورا و استافا‌زاگورا است .
شهر كازانلك و كارلوو مركز اين مناطق محسوب می شوند .
در حومه شهر کازانلک و کارلو  150 روستا قرار دارد که همه ساکنان این روستاها به کار پرورش گل و تهيه عطر در گلزارهای وسیع اشتغال دارند .
گلزارهای پرمحصول‌ کازانلک  300 تا 700 متر از سطح دريا ارتفاع دارند .
نهال های گل رز در خاك هاي سبك شني و سنگلاخي اینجا بهتر رشد مي‌كنند و اين نوع خاك به علت زه كشي خوب با ذخيره كم آب از يخ زدن و سرمازدگي نهال گل در زمستان جلوگيري می کند .
استانکو استانو یکی از کارشناسان گل و گیاه بلغارستان می گوید : آب و هوای مساعد ، بهره گیری از تحقیقات و تقویت خاک ،  این کشور را در زمره بزرگترین تولید کنندگان اسانس گل داماسنا قرار داده است .
90 درصد گل سرخ کازانلک ، رز ‌داماسنا  Rosa damascena  یا همان گلی است که در شهرستان کاشان ایران کشت می شود و  مسلمانان به آن گل محمدی می گویند .
بعضی مورخان می گویند قلمه گل محمدی را سربازان اسکندر مقدونی در بازگشت به میهن خود از نواحی شهر کاشان به دره بالکان آوردند .
این موضوع با تاریخ یونان باستان هم مطابقت دارد . پلینی جوان ، شخصی که نام 12 گونه رز را در کتاب تاریخ طبیعی خود ثبت کرده است یکی از آنها را به عنوان رز یونان باستان نام برده است که با تصاویر نقاشی شده روی دیوار یک مقبره نزدیک شهر هیسر مطابقت دارد و آن شبیه گل سرخی است که از ایران به آنجا آورده شده است .
بر اساس دیدگاهی دیگر در عصر ملک شاه سلجوقی ، نماینده یکی از اتابکان روم شرقی از دامنه های کوه اسبی قمصر مقداری گل سرخ با خود به شهر دمشق که آن روزها داماسکوس خوانده می شد برد و در آنجا پرورش داد و برای همین امروز نام لاتین گل محمدی "  داماسک رز " یا " رز داماسنا " است . این دو فرضیه به یک نکته تاکید دارند و آن این که  گل محمدی کازانلک همان گل محمدی شهرستان کاشان است .   
رز ‌داماسنا  یا گل محمدی بزرگترین ثروت ناحیه کازانلک و به عنوان سمبل این شهر و کشور بلغارستان محسوب می شود .
ارتفاع درختچه‌های گل محمدی کازانلک بیش از یک و نیم متر است و غنچه آن در ماههاي مي ( ارديبهشت ) و ژوئن ( خرداد ) باز مي‌شود .
موسم برداشت گل محمدی در کازانلک حدود یک ماه است و در این فرصت بیش از 2 هزار نفر به گلچینی مشغول می شوند .
دختران و پسران جوان و زن هاي کازانلک گل ها را صبح زود پیش از طلوع آفتاب و پیش از آن که بطور كامل باز شوند با دست می چینند و در داخل زنبيل جمع‌آوري می کنند و سپس در گوني هاي 40 كيلويي به گلابگيران تحويل  مي‌ دهند. گاه محموله گل برای گلابگیری تا 50 كيلومتر حمل مي‌شود .
هر سال در هفته اول ماه ژوئن ( نیمه خرداد ) در شهر کازانلک جشنواره گل سرخ نیز برگزار می شود .
این جشن بصورت آیین سنتی از صبح زود در کنار گلزارها آغاز می شود  . در این جشن گلچین ها لباس محلی می پوشند و با شادی و شعف چیدن گل را آغاز می کنند . انتخاب ملکه رز از برنامه های جانبی این جشن است . 
آب و هوای مطلوب به ویژه در فصل بهار و باران های مکرر در اردیبهشت و  خرداد ،  آفتاب ملایم ، بادهای مرطوب ، شب های سرد و ابری و خاک مساعد ، شرایط بسیار خوبی را برای پرورش گل محمدی در گلزارهای کازانلک پدید آورده است .
می گویند آب ، هوا و خاک  کازانلک شرایط مطلوبتری نسبت به شهرستان کاشان برای پرورش گل سرخ دارد به گونه ای که با تقطیر گل های رز کازانلک بیشترین درصد عطر و اسانس به دست می آید .
گفتنی است هدف از تقطير گل محمدی در کاشان و میمند ایران تولید گلاب است و تهیه عطر در این مناطق يك فعالیت جانبي به شمار مي‌آيد و برای همین عطر گل محمدی ايران به علت تولید ناچیز آن بيشتر در داخل كشور مصرف مي شود .
امیل میلانو یکی از پژوهشگران گل و گیاه کازانلک می گوید : تحقیقات روی گل محمدی با هدف افزایش درصد اسانس این نوع گل ، یکصد سال پیش با تأسیس دانشگاهی در بلغارستان آغاز شد .
وسعت اراضی کازانلک 551251 جریب است که  21280 جریب آن منطقه مسکونی – 304207 جریب آن زمین های کشاورزی است و 222764 جریب هم به نواحی جنگلی اختصاص دارد . ( هر جریب حدود 404 متر مربع است ) .
هم اکنون بیش از 2 هزارهکتار از زمین های زراعی بلغارستان به کشت گل محمدی اختصاص دارد .
تولید عطر رز در اقتصاد و درآمد مردم شهر کازانلک تاثیر مهمی دارد به گونه ای که با گل های کازانلک 70% عطر و اسانس رز مورد نیاز دنیا تامین می شود و سالانه بیش از 95 میلیون دلار برای مردم این منطقه درآمدزایی دارد .
اسانس و عطر گل رز کازانلک برای تولید فراورده های آرایشی ، پودردندان ، انواع پمادها و خوشبوکننده ها کاربرد دارد .  
بلغارستان و جاذبه های گردشگری دیگر کازانلک :
حدود 5 میلیون گردشگر هر سال از بلغارستان دیدن می کنند . 
سازمان جهانگردی بلغارستان سهم 5 تا 5/6 درصدی در رشد اقتصادی این کشور  دارد .
بیشتر گردشگرانی که به بلغارستان سفر می کنند علاوه بر تماشای گلستان های رز این شهر از  مقبره کازانلک نیز دیدن می کنند .
این بنا مربوط به قرن سوم قبل از میلاد است که در آن صحنه ای از 3 ارابه ران و  تشریفات مذهبی تدفین در دوران باستان به چشم می خورد  .
کازانلک همچنین مجموعه فرهنگی قدیمی دارد که به آن " آیس کِرا " می گویند این مجموعه حدود 150 سال پیش ( در سال 1860 میلادی ) تاسیس شد و شامل کتابخانه ، تئاتر ، سینما و موزه است .
کتابخانه آیس کرا کازانلک از قدیمی ترین کتابخانه های بلغارستان است .
پارک گلستان یا پارک گل سرخ نیز از تفرجگاه های عمومی کازانلک به شمار می رود  .